X

મારાં બુકમાર્ક્સ

X

તારીખ સિલેક્ટ કરો

Your Choices Regarding Cookies

We and third parties may deploy cookies and similar technologies when you use our site. Please review the information below and select the cookies for enhancing your Site/ App experience. However, you can change your consent choices at anytime by clicking “withdraw consent” from Hamburger menu/ left menu drawer on the Site/ App.

Web analytics

We use cookies to analyze and measure traffic to the site so that we know our audience and can improve our site, determine what stories are read, preferred news edition, default setting for the preferred news edition/ bookmarked news, where visitors come from, and how long they stay. Opt-In to these analytics cookies by clicking enable.

Content recommendation and personalization

We use third-party services for enabling your successful registration/subscription to E-paper module, to provide newsletters, content recommendations and customize your user experience and advertising. Opt-In to these content recommendation cookies by clicking enable. Please read our Cookie Policy and Privacy Policy for more details

Continue
Please Confirm

Are you sure you want to continue?

Download PDF

PDF Download option will be available after 12 PM only.

OK
Loading....
12345678

ટ્રાયલ સમય પૂરો થવામાં 18735 દિવસ બાકી

તમારું અકાઉન્ટ વેરિફાય કરવા માટે કૃપયા તમારું માન્ય ઈમેઇલ આઈડી એન્ટર કરો
X

>
<area shape="rect" class="borderimage" coords="662.22,546.19,775.42,693.35" href="javascript:void(0);" onclick="return show_pop( વિવિધ ધર્મશાસ્ત્રોના આધારે આ લેખ લખવામાં આવ્યો છે. અહીં રજૂ કરેલા વિચારો લેખકના છે. લચક્ર સતત ફરતું રહે છે. એને બ્રેક નથી હોતી અને રીવર્સ ગિયર નથી હોતો. યુગ પલટાય છે અને સમાજમાં પરિવર્ લચક્ર સતત ફરતું રહે છે. એને બ્રેક નથી હોતી અને રીવર્સ ગિયર નથી હોતો. યુગ પલટાય છે અને સમાજમાં પરિવર્તન થતું રહે છે. આ વાતને અત્યંત સુંદર રીતે પ્રગટ કરનાર મહાન ગ્રીક ફિલસૂફ હિરેક્લિટસ હતો, જે ઈ.સ. પૂર્વે 544માં જન્મેલો હતો. એણે કહેલી એક અત્યંત મૌલિક વાતને કારણે એ અમર બની ગયો. એણે આજથી લગભગ 2500-2600 વર્ષો પહેલાં એક સત્ય ઉચ્ચાર્યું હતું:તમે કદી પણ એક જ નદીમાંબે વાર પ્રવેશી નહીં શકો,કારણ કેજે નદીમાં તમે પ્રવેશ કર્યોતે નદી ક્ષણવાર પછીતેની તે જ નદી નથી હોતીઅનેતમે પણ તેના તે જ નથી હોતા !આમ પરિવર્તનતા એ જ કાયમી બાબત છે. Change is the only constant. આ થીમ પર ઓશો રજનીશ તરફથી એક અતિ સમૃદ્ધ ગ્રંથ પ્રાપ્ત થયો. જેનું મથાળું છે: ‘The Hidden Harmony.’ મારી દૃષ્ટિએ ઓશોનું શ્રેષ્ઠ પુસ્તક છે. હિરેક્લિટસનું આ યાદગાર વિધાન ઉપનિષદના મંત્ર જેટલું જ પવિત્ર છે.વીસમી સદીએ કરોડો કપાળોને તિલકમુક્ત કર્યાં અને વળી કરોડો માથાંઓને પાઘડીમુક્ત કર્યાં. આજનો કોઈ યુવાન તિલક કરવાની તૈયારી બતાવતો નથી. પાઘડીનો દેખાવ પહેરનારની જ્ઞાતિ અને પેટાજ્ઞાતિ કઈ તે પ્રગટ કરનારો સિગ્નલ બની રહેતો. તિલક મનુષ્યના ધર્મ કે પંથની સૂચના આપી દેતું.નવી પેઢી ઇન્ટરનેશનલ યૂથ કલ્ચરના પ્રવાહમાં તરતી અને તણાતી રહે છે. આજની યુવાપેઢીએ તો ‘આંતરરાષ્ટ્રીય ખરબચડાપણું’ અપનાવી લીધું છે. જીન્સનાં પાટલૂનમાં ઘૂંટણના ભાગે જે થીગડું જોવા મળે છે, તેમાં ભવિષ્યની માનવીય એકતાનો સંકેત સંતાયેલો છે. એ પવિત્ર થીગડું સ્ત્રી અને પુરુષ વચ્ચેના, પૂર્વ અને પશ્ચિમ વચ્ચેના, ગામ અને શહેર વચ્ચેના, હજૂર અને મજૂર વચ્ચેના, રાષ્ટ્રપતિ અને હળપતિ વચ્ચેના, ગરીબ અને પૈસાદાર વચ્ચેના અને શેઠિયા અને વેઠિયા વચ્ચેના બધા ભેદભાવોને ઓગાળી દેનારું છે. હવે તો ખાદીભંડારોમાં પણ ખરબચડાં જીન્સ મળે છે. અમેરિકાના રાષ્ટ્રપ્રમુખ રેગને સ્ટારવૉર્સની વાતોને બહુ ચગાવી હતી. એવા વિનાશકારી યુદ્ધોની સામે આવું થીગડું વિશ્વને બચાવી લે એ અશક્ય ખરું?સાક્ષર સદ્્ગત મણિલાલ નભુભાઈ દ્વિવેદીએ ગીતાભાષ્ય લખ્યું છે તેમાં ભગવદ્્ ગીતાનો સાર એક જ શબ્દમાં પ્રગટ કર્યો છે. એ શબ્દ છે: ‘અભેદ’. બધાં યુદ્ધો અને બધાં હુલ્લડો ભેદભાવના નઠારાં સંતાનો ગણાય. અભેદ ન કેળવાય તો વિશ્વશાંતિ અશક્ય બની જાય. જીન્સના ઘૂંટણ પર દેખાતું થીગડું આખરે તો ‘અભેદ’નું શુકનવંતુ છડીદાર ગણાય.આપણું એકનું એક માથું મુક્ત વિચારનું ઉપસ્થાન છે. એટલા માટે એ પવિત્ર માથું ટોપીમુક્ત, પાઘડીમુક્ત અને તિલકમુક્ત બને એ ઇચ્છનીય છે. મુસલમાનોની લાલ ટોપી પણ લગભગ અદૃશ્ય થઇ છે. પ્રથમ વિશ્વયુદ્ધ પછી ટર્કીના રાષ્ટ્રપિતા કમાલ અતાતુર્કે એ ટોપી પર પ્રતિબંધ લાદેલો. એ જ ટર્કી દેશ વર્ષો પછી કટ્ટર ઇસ્લામી વિચારધારા તરફ પાછો ફરી રહ્યો છે. કમાલ અતાતુર્કને મંજૂર ન હોય તેવું ઘણુંબધું ટર્કીમાં બની રહ્યું છે. ઘડિયાળના કાંટા ઊંધી દિશામાં ફરતા થયા છે. ચેન્નાઇમાં કાશ્મીરી પુલાવ ખવાતો થયો છે અને તામિલનાડુની ઈડલી હવે ઉત્તરકાશી અને ગંગોત્રીની હોટેલોમાં લોકપ્રિય થતી જાય છે. વર્ષો પહેલાં ડૉ. રોનાલ્ડ મિલર સુરતમાં પાંચ દિવસ માટે આવેલા. તેઓ કેનેડાની રે જાઈના યુનિવર્સિટીમાં ડીન (એકેડેમિક) હતા. એમણે ઇસ્લામ ધર્મ પર સંશોધન કરીને પીએચ. ડી.ની ડિગ્રી પ્રાપ્ત કરી છે. એમણે જીવનનાં 24 વર્ષ કેરાલામાં ગાળ્યાં હતાં. એમણે કેરાલાના મોપલા મુસલમાનો પર એક પુસ્તક પણ લખ્યું છે. એમની સાથે લંબાણથી વાતો થઇ હતી. વાતો કરતી વખતે મને આપણા સમાજવાદી પંડિત સદ્્ગત અશોક મહેતા યાદ આવી ગયા. જેમ બાઇબલનું મૂળ ઓલ્ડ ટેસ્ટામેન્ટ વાંચવા માટે હિબ્રૂ ભાષા જાણવી પડે અને કુરાનને બરાબર સમજવા માટે અરબી ભાષા જાણવી પડે છે. ડૉ. મિલરે અરબી ભાષાનો અભ્યાસ પણ કર્યો હતો. શ્રી અશોક મહેતા ઇસ્લામના ઊંડા અભ્યાસી હતા અને અલીગઢ મુસ્લિમ યુનિવર્સિટીએ એમને માનદ્ ડિ.લિટ્ની ડિગ્રી પણ આપી હતી. ડૉ. અશોક મહેતાએ એક સુંદર પુસ્તક લખ્યું છે: ‘Personality of Asia’. એની પ્રસ્તાવના ભૂતપૂર્વ વડાપ્રધાન શ્રી મોરારજી દેસાઈએ લખી છે. પુસ્તકમાં પાને પાને એશિયા ખંડમાં સંતાયેલી માનવીય એકતા પ્રગટ થતી રહે છે.ઇલેક્ટ્રોનિક્સ એક મહાકાર્ય કરી રહ્યું છે. એ પૃથ્વી પર સરહદના નામે સર્જાતા લિસોટા ભૂસવાનું કામ કર્યે જ જાય છે. આપણને સૌને ડરાવતો, ધમકાવતો અને પજવતો કોરોના વાઇરસ જાણે ઇલેક્ટ્રોનિક્સને મદદરૂપ થવા માટે આવી પહોંચ્યો છે. આવા વિરાટ પરિવર્તનની કલ્પના એક વર્ષ પહેલાં કોઈને હતી ખરી? સ્ટારવૉર્સ જેવો જ ભયંકર આ અદૃશ્ય વાઇરસ દુનિયાને ધ્રુજાવી રહ્યો છે. એ તો રાવણપુત્ર ઇન્દ્રજિત જેવો છે. રામ-રાવણ યુદ્ધ શરૂ થયું પછી ઇન્દ્રજિતે લક્ષ્મણ પર બાણવર્ષા કરી. ઇન્દ્રજિત ક્યાંથી બાણ છોડે છે, તે લક્ષ્મણ જોઈ ન શકે. પરિણામે લક્ષ્મણને મૂર્છા આવી ગઈ અને રામની આંખમાં આંસુ ઊભરાયાં ! આમ કોરોના આપણને ઇન્દ્રજિતની જેમ હેરાન પરેશાન કરે છે. આપણે સૌ લાચાર છીએ. કોરોનાનો ભય ટળે પછી પણ દુનિયા પહેલાં હતી તેવી નહીં હોય, માનવી તેવો ને તેવો નહીં હોય અને માનવસમાજ તેવો ને તેવો નહીં હોય એ નક્કી ! હિરેક્લિટસની વાત સદીઓ પછી પણ સાવ સાચી ! ⬛}}}પાઘડીનો વળ છેડેહિંદી સાહિત્યજગતમાં શ્રી નરેશ મહેતાનું નામ જાણીતું છે. રામના મનોમંથનને એમણે પોતાના અછાંદસ કાવ્ય ‘प्रवाद पर्व’ દ્વારા શબ્દોમાં મૂકી આપ્યું છે. રામ લક્ષ્મણને કહે છે:મનુષ્ય કે બોલને કા અર્થ જાનતે હો?આકાશગંગા સે લેકર ગ્રામ્યગંગા તક કીયહ સંપૂર્ણ વિરાટ-વિનમ્ર સૃષ્ટિકિસકે માધ્યમ સે બોલતી હૈ, લક્ષ્મણ?મનુષ્ય, એક માત્ર મનુષ્ય હીસૃષ્ટિ કી જિહ્વા હૈ !(प्रवाद पर्व) નરેશ મહેતા}}}Blog:http://gunvantshah.wordpress.com }}}12મી સદીમાં કંબોડિયાના અંગકોર વાટના ખંડેરોની બાજુની ગલીઓમાં રામાયણની ખમેર પુનઃકથન, રમાકેરનું ચિત્ }}}12મી સદીમાં કંબોડિયાના અંગકોર વાટના ખંડેરોની બાજુની ગલીઓમાં રામાયણની ખમેર પુનઃકથન, રમાકેરનું ચિત્રણ મળી આવ્યું છે રામાયણની વિદેશી આવૃત્તિઓ રામાયણની વિદેશી આવૃત્તિઓ મી સદીમાં થાઇલેન્ડની રાજધાની આયુથ્યા હતી, જે થાઇ ભાષામાં અયોધ્યા માટેનો શબ્દ છે. આ શહેરને 18મી સદીમા મી સદીમાં થાઇલેન્ડની રાજધાની આયુથ્યા હતી, જે થાઇ ભાષામાં અયોધ્યા માટેનો શબ્દ છે. આ શહેરને 18મી સદીમાં બર્મીઝ સૈનિકોએ કબજે કર્યું હતું અને એક નવા રાજા અહીં શાસન કરવા લાગ્યો હતો. તેણે પોતાને ‘રામ પ્રથમ’ તરીકે જાહેર કરી અને તે શહેરની સ્થાપના કરી જે હવે બેંકોક તરીકે ઓળખાય છે. તેમણે રામાયણનું એક થાઇ સ્વરૂપ ‘રામકીએન’ લખ્યું અને તેને રાષ્ટ્રીય મહાકાવ્ય પણ બનાવ્યું હતું. તેમણે આ મહાકાવ્ય રાજવી પરિવાર દ્વારા સચવાયેલા ‘ટેમ્પલ ઓફ એમરાલ્ડ બુદ્ધ’ની દીવાલો પર ભીંતચિત્રો તરીકે પેઇન્ટ કરાવ્યું હતું. જો કે તે બૌદ્ધ હોવા છતાં, તેમણે પોતાને પૌરાણિક રામ સાથે ઓળખાવીને શાહી ઓળખ સ્થાપિત કરી.તે દિવસોમાં, બ્રિટિશ પ્રાચ્યવાદીઓ અને વસાહતી ‘ ડિવાઇડ એન્ડ રૂલ’ નીતિના ઘણા લાંબા સમય પહેલાં, કોઈ બૌદ્ધ અને હિંદુ ધર્મ વચ્ચે ભેદ કરતું ન હતું. રામ દક્ષિણપૂર્વ એશિયાના બૌદ્ધોને એટલા જ પ્રિય હતા, જેટલા તે દક્ષિણ એશિયાના હિંદુઓને. ટૂંક સમયમાં જ તેઓ દક્ષિણપૂર્વ એશિયાના રાજાઓ માટે આદર્શ બની ગયા. રામાયણનાં માધ્યમથી દ્વારા રાજપદને કાયદેસર કરવાની શરૂઆત 1000 વર્ષથી વધુ સમયથી થઈ હતી. 11મી સદીમાં, બર્મામાં મોન ભાષામાં એક પથ્થરની શિલાલેખમાં, બગાન વંશના રાજા, કયાનજીત્થાએ જાહેરાત કરી કે તેમના પાછલા જન્મમાં રામના નજીકના સંબંધી હતા.12મી સદીમાં કંબોડિયામાં બાંધવામાં આવેલા અંગકોર વાટના ખંડેરોની ગલીઓમાં શાહી જુલુસનું ચિત્રણ છે એની બાજુની ગલીઓમાં રામાયણની ખમેર પુનઃકથન, રમાકેરનું ચિત્રણ મળી આવ્યું છે. રામાયણ પર આધારિત ભીંતચિત્રો નોમ પેન્હમાં શાહી મહેલ સંકુલની દીવાલો પર પણ મળી આવ્યા છે. ખાસ કરીને એક વાર્તા આપણું ધ્યાન આકર્ષિત કરે છે. આમાં હનુમાન પોતાને તૂટેલા પુલના કિનારાથી લંકાના સમુદ્રતટ સુધી લંબાવે છે જેથી રામ તેમના રથ પર સવાર થઈ તેમની ભવ્ય વાનરસેના સાથે સરળતાથી સમુદ્રને પાર કરી શકે. ભારતીય રામાયણમાં હનુમાનની આ કથા મળતી નથી.તે એક એવી જાતકકથાની યાદ અપાવે છે જેમાં વાનર-રાજાએ પોતાને બે વૃક્ષો વચ્ચે બાંધી રાખ્યા હતા અને અન્ય વાનર તેની પીઠ થી પસાર થઇ રાજાના શિકારીઓથી છટકી ગયા હતા. તે સ્પષ્ટ છે કે આ કોતરવામાં આવેલી વાર્તા જાતક કથાની અનન્ય દક્ષિણપૂર્વ એશિયનનું પુનઃકથન છે, અથવા તો કદાચ એક બૌદ્ધ અથવા ચીની નવરચના. ચીની પુનઃકથન વાનર-રાજા સુન વુકોંગની વાર્તા દ્વારા પ્રેરિત છે જેણે શરૂઆતમાં તાઓવાદી દેવતાઓને ભયભીત કર્યા હતા. પરંતુ ત્યારબાદ બુદ્ધે બૌદ્ધ ભિક્ષુ હુઆનજેંગને ભારતમાં મૂળ બૌદ્ધ શાસ્ત્રો શોધવા માટે મદદ કરવા દબાણ કર્યું.થાઇલેન્ડ અને બર્માની જેમ કંબોડિયન રાજા પણ આજે થેરવાદ બૌદ્ધધર્મી છે. પરંતુ સદીઓ પહેલાં, તેઓ મહાયાન બૌદ્ધધર્મી હતા. અને એનાથી પણ પહેલાં તેઓ હિંદુધર્મી હતા. ઓડિયા અને તમિળ દરિયાઇ વેપારીઓ ભારતમાં ઉત્પન્ન થયેલા આ ધર્મને દક્ષિણપૂર્વ એશિયા સુધી લઈ ગયા. તે મોનસૂન પવનોની મદદથી વર્ષીય મુસાફરી કરતા હતા. માલ-સામાનની લેવડ-દેવડની સાથે-સાથે, તેઓ તેમની વાર્તાઓ પણ વહેંચી.એવું કહેવામાં આવે છે કે રાત્રે, વહાણના ખલાસીઓ તેલના દીવાઓથી વહાણને પ્રકાશિત કરી, વાર્તાકારો ચામડાંની છાયા-કઠપૂતળીની કળા બનાવવા માટે પ્રેરિત થયા. તેથી છાયા કઠપૂતળીની રમત કોરોમંડલ દરિયા કિનારા અને દક્ષિણપૂર્વ એશિયાના મોટાભાગના વિસ્તારોમાં ખીલી, ઉદાહરણ તરીકે ઓડિશામાં રાવણ-છાયા અને ઇન્ડોનેશિયામાં વાયાંગ રૂપે.લગભગ 1000 વર્ષ પહેલાં જ્યારે ભારતમાં બૌદ્ધ ધર્મનું ચલણ ઓછું થયું અને હિન્દુ વેપારીઓની સમુદ્રયાત્રાઓ પ્રતિબંધિત કરવામાં આવી તે સાથે આ સીધો વિનિમય પણ બંધ થઇ ગયો. આ વેપાર હવે આરબો પાસે જતો રહ્યો, જે ઇસ્લામને દક્ષિણ-પૂર્વ એશિયા લઇ ગયા. આપણે એ વાત કહી શકીએ કારણ કે ત્યાં મળેલા રામાયણમાં ભક્તિરસ નથી જે ભારતીય રામાયણનો અભિન્ન ભાગ છે અને જે પ્રથમ વખત 9મી સદીના તમિલ કંબ રામાયણમાં જોવા મળે છે. ⬛ }}}કર્ણાટકની સત્યાગ્રહી ટુકડીને ભુજની જેલમાં રાખવામાં આવ્યા ત્યારે તેમને મળવા ‘કર્ણાટક કેસરી’ કહેવાત }}}કર્ણાટકની સત્યાગ્રહી ટુકડીને ભુજની જેલમાં રાખવામાં આવ્યા ત્યારે તેમને મળવા ‘કર્ણાટક કેસરી’ કહેવાતા જગન્નાથ રાવ જોશી પહોંચ્યા દમયંતી, જેલ, ગીતા અને કચ્છ સત્યાગ્રહ દમયંતી, જેલ, ગીતા અને કચ્છ સત્યાગ્રહ પ્રિલનો આ મહિનો અત્યારે તો કોરોનાનાં ભયાવહ વાદળોથી ઘેરાયેલો છે. પણ સ્મરણ એ ધોમધખ્યા એપ્રિલનું કરવા જ પ્રિલનો આ મહિનો અત્યારે તો કોરોનાનાં ભયાવહ વાદળોથી ઘેરાયેલો છે. પણ સ્મરણ એ ધોમધખ્યા એપ્રિલનું કરવા જેવું છે જ્યારે આખો દેશ ગુજરાતનાં છેક છેવાડે કચ્છના ખાવડાના પાદરમાં એકઠો થયો હતો. બધા જ હતા વિરોધ પક્ષોના દિગ્ગજ નેતાઓ. અટલ બિહારી વાજપેયી, બેરિસ્ટર નાથપાઈ, જ્યોર્જ ફરનાન્ડિઝ, એસ. એમ. જોશી, એન. જી. રંગા, મધુ લીમયે, મધુ દંડવતે, હેમ બરુઆ, રાજમાતા વિજયરાજે સિંધિયા, કર્પુરી ઠાકુર, કચ્છના મહારાવ, બિહારીલાલ અંતાણી અને ગુજરાતમાંથી સનત મહેતા, હરિસિંહજી ગોહિલ, વસંત પરીખ, કેશુભાઈ પટેલ, સૂર્યકાંત આચાર્ય, નારસિંહ પઢિયારની સાથે માંડ એકાદ વરસની દીકરી, તુલસી બોડા, ગુલાબશંકર ધોળકિયા, અમૃતપ્રસાદ અંતાણી, ઇન્દુભાઈ જાની, પ્રાણલાલ શાહ, વસંતરાવ ગજેન્દ્ર ગડકર... સત્યાગ્રહ હતો પાકિસ્તાનને લીલોછમ છાડબેટ આપી દેવા સામે. 31 ઓગસ્ટ, 1965થી પાકિસ્તાને કરેલા આક્રમણની સામે ભારતે, તેના વડાપ્રધાન લાલ બહાદુર શાસ્ત્રીના નેતૃત્વમાં વળતો જવાબ આપ્યો અને ભારતીય સેનાએ બાવીસ દિવસના આ યુદ્ધમાં 1920 ચોરસ કિલોમીટરનો પાકિસ્તાની પ્રદેશ કબજે કરી લીધો તેમાં આપણી સરહદ પર આવેલા થરપારકર નગરપારકર પણ જીતી લીધા હતા. જો આ પ્રદેશ આપણે પાછો સોંપ્યો ના હોત તો ગાંધીનગર વિધાનસભામાં ત્યાંનો પ્રતિનિધિ ધારાસભ્ય તરીકે બેસતો હોત. પણ પછી આંતરરાષ્ટ્રીય ટ્રિબ્યુનલ રચાઇ, 19 ફેબ્રુઆરી, 1968 ના રોજ ચુકાદો આવ્યો તેમાં છાડબેટ, ધાર બીએનની, કંજરકોટ પાકિસ્તાનને સોંપવાનું નક્કી થયું. પંચનો ચુકાદો બે વિરુદ્ધ એકનો હતો.આની સામે કચ્છ સત્યાગ્રહનું એલાન થયું. સત્યાગ્રહ તો એક મહિના સુધી એક યા બીજી રીતે ચાલ્યો. તેનું રાજકીય મહત્ત્વ સમજવા જેવુ છે. 1967માં ડો. લોહિયા અને પંડિત દીનદયાલ ઉપાધ્યાયના સંયુક્ત પુરુષાર્થથી પહેલી વાર ઉત્તર ભારતમાં કોંગ્રેસવિરોધી સંયુક્ત મોરચો રચાયો અને ઘણા પ્રદેશોમાં કોંગ્રેસવિરોધી સંયુક્ત સરકારો રચાઇ જે વધુ સમય ચાલી નહીં. તે પછી આ કચ્છ સત્યાગ્રહ માટે વિપક્ષો એકત્રિત થયા તે પણ ભારત-પાક સરહદે! તમામ પ્રદેશોની સત્યાગ્રહી ટુકડીઓ ટ્રેનમાં આવે, દરેક સ્ટેશને તેનો સત્કાર થાય. ખાવડાથી આગળ ધસી જાય ત્યાં તેમની ધરપકડ થાય અને ભુજની જેલમાં રાખવામા આવે.ભુજની આ તોતિંગ જેલ ભયંકર ગુનેગારો માટેનું સજા સ્થાન હતું. દાણચોરો, હત્યારાઓ, માફિયા બધાને આ જેલમાં રાખવામા આવતા. એક દિવસ કર્ણાટકની સત્યાગ્રહી ટુકડીને ત્યાં રાખવામાં આવ્યા ત્યારે તેમને મળવા જગન્નાથરાવ જોશી પહોંચ્યા. આ જગન્નાથરાવ ભારતીય રાજકારણમાં જનસંઘના એક રસપ્રદ નેતા હતા. આજે તો બહુ ઓછાને યાદ હશે. ભારે ભરખમ દેહ, મોટો ચહેરો, ભૂરી આંખો, મૂછો નીચે મરકતા હોઠ, ઝભ્ભો, તેના પર બંડી, ધોતી. આ પોશાક. અટલજીની સાથે તેમની દોસ્તી. બંને મૂળ પ્રચારક. સભામાં અટલજી મોડા પડે તો જોશીજીને પ્રવચન માટે ઊભા કરી દેવામાં આવે. વ્યંગ તેમનું હથિયાર. પણ એકદમ શિષ્ટ હિંદીમાં, લોકો હસે અને વિચારતા થાય. પોતાને તે ‘અટલ કે લિયે શટલ’ વક્તા કહે! કર્ણાટકમાં તેમને ‘કર્ણાટક કેસરી’ કહેવામાં આવતા. એકાદ વાઘના બચ્ચા સાથે તેમનો ફોટો પણ પ્રચલિત હતો.પણ, આ નેતાનો એક યાદ રહી જાય તેવો ચહેરો તે દિવસે ભુજની જેલમાં જોવા મળ્યો. સત્યાગ્રહીઓએ આગ્રહ કર્યો કે તેઓ કંઇક બોલે. તેમનું વક્તવ્ય રાજનીતિથી અલગ સાંસ્કૃતિક ભૂમિકા પરનું હતું. જેલવાસ તેનો વિષય. ભારતીય ફિલસૂફી અને નૈતિક મુદ્દા સાથેનો સંઘર્ષ તેના પર લગાતાર એક ક્લાક બોલ્યા. જેલ સુપ્રિન્ટેન્ડેન્ટ સહિત બધા સત્યાગ્રહીઓ મંત્રમુગ્ધ. એક પત્રકાર-તંત્રી તરીકે આ ઘટનાનો હું સાક્ષી હતો. એક પ્રસંગ પણ તેમણે કહ્યો. 1952માં દીવ, દમણ, ગોવાની પોર્ટુગલ શાસનથી મુક્તિ માટે સત્યાગ્રહ થયો તેમાં જગન્નાથરાવ પકડાયા, પંજીમની જેલ. સાથે સમાજવાદી નેતા નાનાસાહેબ ગોરે અને બીજા. એકવાર નાનાસાહેબે સાંજે ગપસપ સમયે પુછ્યું: ‘જોશીજી, આજકાલ હું ગીતા વાંચી રહ્યો છુ અને તેમાં આજસુધી ન જાણ્યા હોય તેવા મુદ્દાઓ સમાજમાં આવે છે. આવું કેમ? જગન્નાથરાવનો જવાબ લાક્ષણિક હતો, જે તેમણે ભુજની જેલમાં બેઠેલા સત્યાગ્રહી કેદીઓને પણ જણાવ્યો. તેમણે ગોરેને કહ્યું કે દરેક ઉત્તમ ગ્રંથની તેની આગવી પરિસ્થિતિ હોય છે. આ ગીતાના ગાયકનો, શ્રીકૃષ્ણનો જ્ન્મ ક્યાં થયો? મથુરાની જેલમાં. તેનું ઉત્તમ ભાષ્ય ‘ગીતા રહસ્ય’ રચાયું લોકમાન્ય તિલકની કલમે માંડલેની જેલમાં. વિનોબાજીએ ગીતા પ્રવચનો આપ્યાં હતાં જેલમાં સત્યાગ્રહીઓ સમક્ષ. એટલે તેને સમજવાનું ઉત્તમ સ્થાન કારાગાર જ હોય ને?કચ્છની આ જેલ બીજી રીતે પણ યાદ રહી ગઈ છે. દેશવ્યાપી સત્યાગ્રહીઓનું નિવાસસ્થાન ભુજના જૂના રેલવે સ્ટેશન પાસેની એક ધર્મશાળામાં હતું. બધા નેતાઓ પણ ત્યાં જ રહેતા. અત્યારના ખાણીપીણી , કૂલર, ગરમી ના લાગે તેવી વ્યવસ્થા સાથેના તંબુઓ, ટીવી, રેડિયોની વ્યવસ્થાવાળો ‘સત્યાગ્રહ’ નહોતો. ભુજ સુધી પાલનપુર થઈને આવતી એક ભંગાર ટ્રેનના ત્રીજા વર્ગમાં છેક લખનૌ, અસમ, િવચારોના વૃંદાવનમાં િવચારોના વૃંદાવનમાં વીસમી સદી શું શું લાવી?રૉકેટ લાવી અને સ્ટાર વૉર્સ લાવી ! વીસમી સદી શું શું લાવી?રૉકેટ લાવી અને સ્ટાર વૉર્સ લાવી ! માયથોલોજી માયથોલોજી >
<area shape="rect" class="borderimage" coords="308.47,1245.2,367.9,1290.48" href="javascript:void(0);" onclick="return show_pophead( સહજ સંવાદ 8 | મલ્ટિપ્લેક્સએડવોન્ટેજ,તાપસી! 8 | મલ્ટિપ્લેક્સએડવોન્ટેજ,તાપસી!
X