X

મારાં બુકમાર્ક્સ

X

તારીખ સિલેક્ટ કરો

Your Choices Regarding Cookies

We and third parties may deploy cookies and similar technologies when you use our site. Please review the information below and select the cookies for enhancing your Site/ App experience. However, you can change your consent choices at anytime by clicking “withdraw consent” from Hamburger menu/ left menu drawer on the Site/ App.

Web analytics

We use cookies to analyze and measure traffic to the site so that we know our audience and can improve our site, determine what stories are read, preferred news edition, default setting for the preferred news edition/ bookmarked news, where visitors come from, and how long they stay. Opt-In to these analytics cookies by clicking enable.

Content recommendation and personalization

We use third-party services for enabling your successful registration/subscription to E-paper module, to provide newsletters, content recommendations and customize your user experience and advertising. Opt-In to these content recommendation cookies by clicking enable. Please read our Cookie Policy and Privacy Policy for more details

Continue
Please Confirm

Are you sure you want to continue?

Download PDF

PDF Download option will be available after 12 PM only.

OK
Loading....
123456

ટ્રાયલ સમય પૂરો થવામાં 18796 દિવસ બાકી

તમારું અકાઉન્ટ વેરિફાય કરવા માટે કૃપયા તમારું માન્ય ઈમેઇલ આઈડી એન્ટર કરો
X

>
<area shape="rect" class="borderimage" coords="331.11,452.8,764.1,670.71" href="javascript:void(0);" onclick="return show_pop( આલ્ફ્રેડ હિચકૉકની લોકપ્રિય ફિલ્મ ‘I Confess’નું એક યાદગાર દૃશ્ય }}}મેઘાણીનું મૂલ્યાંકન માત્ર લોકસાહિત્યકાર તરીકે કરીને એક ચોકઠામાં મૂકી દીધા છે. વાસ્તવમાં તે કવિ, ન }}}મેઘાણીનું મૂલ્યાંકન માત્ર લોકસાહિત્યકાર તરીકે કરીને એક ચોકઠામાં મૂકી દીધા છે. વાસ્તવમાં તે કવિ, નવલકથાકાર, સંશોધક અને જ્વલંત પત્રકાર પણ રહ્યા માનવતાના ખોળામાં રમે, તે ધર્મ કહેવાય, પરંતુ જે માનવતાનો ખોળો છોડી દઇને રમત રમે અને હારજિતના કોષ્ટક મ માનવતાના ખોળામાં રમે, તે ધર્મ કહેવાય, પરંતુ જે માનવતાનો ખોળો છોડી દઇને રમત રમે અને હારજિતના કોષ્ટક માંડે એ રીલિજિયન કહેવાય. ધર્મ સ્વભાવે જ સનાતન અને પુરાતન હોય છે. એ કદી વાસી થતો નથી 3| રણમાં ખીલ્યું ગુલાબપ્રેમ કે બસ મેં સબ હૈ, બસ સબ કે બસ મેં પ્રેમ નહીં 3| રણમાં ખીલ્યું ગુલાબપ્રેમ કે બસ મેં સબ હૈ, બસ સબ કે બસ મેં પ્રેમ નહીં 5| Sci-લેન્ડ પ્રદૂષણ સાથે સગપણ! 5| Sci-લેન્ડ પ્રદૂષણ સાથે સગપણ! www.divyabhaskar.com www.divyabhaskar.com રવિવાર | 13 જૂન 2021 રવિવાર | 13 જૂન 2021 2 | રાગ બિન્દાસચાલો ચડીએ મોટા માણસને ખભે 2 | રાગ બિન્દાસચાલો ચડીએ મોટા માણસને ખભે 6 | માય સ્પેસવેક્સિનઃ આડઅસર અને અફવાની શતરંજ 6 | માય સ્પેસવેક્સિનઃ આડઅસર અને અફવાની શતરંજ માણસને ઇશ્વર વિના ચાલે, પરંતુ ધર્મ વિના કદી નહીં ચાલે માણસને ઇશ્વર વિના ચાલે, પરંતુ ધર્મ વિના કદી નહીં ચાલે ર્ષ 1953માં આલ્ફ્રેડ હિચકૉકની ફિલ્મ ‘I Confess’ ખાસી લોકપ્રિય થયેલી. એ ફિલ્મમાં ખ્રિસ્તી બિશપનું પાત ર્ષ 1953માં આલ્ફ્રેડ હિચકૉકની ફિલ્મ ‘I Confess’ ખાસી લોકપ્રિય થયેલી. એ ફિલ્મમાં ખ્રિસ્તી બિશપનું પાત્ર મોન્ટેગોમેરી ક્લિફ્ટ જેવા કલાકારે ભજવ્યું હતું. એમાં એક માણસ ચર્ચમાં જઇને બિશપ સમક્ષ કબૂલાત કરે છે કે : ‘એણે થોડાક જ કલાકો પહેલાં વકીલની હત્યા કરી છે.’ કેસ ચાલે ત્યારે બિશપ પોતાના નિવેદનમાં ગુનેગારની હરકતો અંગે કોર્ટમાં કશું પણ કહેવાનો ઇનકાર કરે છે. બિશપ ચર્ચના નિયમનોથી બંધાયેલા છે. એ નિયમનને ‘seal’ કહે છે, જે બિશપને ગુનેગારે, જેની સ્પષ્ટ કબૂલાત કરી હોય, તેને સંપૂર્ણપણે ગુપ્ત રાખવા માટે ફરજ પાડે છે. આવી ફરજ બિશપના ધાર્મિક અને ઇશ્વરીય સ્વધર્મનો એક ભાગ ગણાવાય છે. જે કબૂલાત બિશપ સમક્ષ થઇ તે પવિત્ર ગણાય છે અને બિશપ જીવને જોખમે પણ એની પવિત્રતા જાળવે છે. એ બિશપનું નામ (પાત્રમાં) ફાધર લોગન હોય છે. વાત તો ત્યાં સુધી પહોંચે છે, જ્યારે ફાધર લોગન પર હત્યાનો આરોપ પણ મૂકવામાં આવે છે. આવી આકરી કસોટીમાંથી ફાધર લોગન જે માર્ગ કાઢે છે એ જાણવા માટે તો ફિલ્મ જોવી પડે. જો અંત પ્રગટ થઇ જાય તો ફિલ્મની મજા મારી જાય!धधधधधर्म જેવો શબ્દ માનવજાતને કેટલી સદીઓ પહેલાં મળ્યો હશે? જે શાશ્વતી સામે ટક્કર ન લઇ શકે તेે धर्म કહેવાય ખરો? જે અધર્મનાં પરિબળો સામે ખતમ થઇ જાય, તેને धर्म કહેવાનું યોગ્ય ખરું? જે અસત્ય સામે ઝૂકી પડે તે सत्य ગણાય ખરું? धर्मधर्मનો પર્યાય ‘religion’ નથી. રીલિજિયન તો એક સંસ્થાગત બાબત ગણાય, જે માનવતાના ખોળામાં રમે, તે ધર્મ કહેવાય, પરંતુ જે માનવતાનો ખોળો છોડી દઇને રમત રમે અને હારજિતનાં કોષ્ટક માંડે એ રીલિજિયન કહેવાય. ધર્મ સ્વભાવે જ સનાતન અને પુરાતન હોય છે. એ કદી વાસી થતો નથી. આલ્ફ્રેડ હિચકૉકની ફિલ્મમાં ફાધર લોગન મરવા તૈયાર છે, પરંતુ સ્વધર્મનો ત્યાગ કરીને ગુપ્તતાની જાણવણી કરવાનું છોડી દેવા તૈયાર નથી. કેટલાંક સનાતન મૂલ્યોની બુનિયાદ પર धर्मનું મહાલય ઊભેલું હોય છે. આવો શાશ્વત धर्म સેક્યુલરિઝમથી ઘણો ઊંચેરો હોય છે. સેક્યુલરિઝમનો સંબંધ કેવળ રીલિજિયન સાથે હોય છે, માનવતા સાથે નહીં. આ વાતે અઢળક ગેરસમજનો વૈભવ માણનાર માણસ તરીકે મારે અહીં માત્ર એટલું જ કહેવું છે કે ભારતનો કોઇ પણ રાજકીય પક્ષ આજે ‘સેક્યુલર’ નથી. બધા જ પક્ષો વોટબેંકના ઓશિયાળા છે અને સેક્યુલરિઝમ કેવળ એક પ્યાદું માત્ર છે.માનવજાતને પરમેશ્વર વિના ચાલે, પરંતુ धर्म धधधधधर्म વિના નહીં ચાલે. ઉત્ક્રાંતિની લાંબી યાત્રામાં સૌપ્રથમ પવિત્ર શબ્દ જડ્યો, તે હતો धर्म. જે આવશ્યક હોય, સ્વયંસિદ્ધ હોય, ગૃહીત હોય કે સિદ્ધાંતમૂલક હોય તેને અંગ્રેજીમાં ‘postulate’ કહે છે. ધર્મ કેટલાક postulates પર આધાર રાખનારી મહાન ઘટના છે. સિદ્ધાંત એટલે શું? જેનો અંત સિદ્ધ છે, તે ‘સિદ્ધાંત’ કહેવાય. ચીનમાં બનેલો એક પ્રસંગ યાદ આવે છે. ઇ. સ. પૂર્વે છઠ્ઠી સદીમાં ચીનમાં બે મહામાનવો થઇ ગયા. એકનું નામ લાઓ ત્ઝુ અને બીજાનું નામ કન્ફ્યુશિયસ. લાઓ ત્ઝુના મહાન શિષ્યનું નામ ચુઆંગ ત્ઝુ હતું અને કન્ફ્યુશિયસના મહાન શિષ્યનું નામ મેન્સિયસ હતું. બંને ગુરુજનોના દેહવિલય પછી ચુઆંગ ત્ઝુ અને મેન્સિયસ એક ગામમાં ભેગા થઇ ગયા. બંને સમર્થ શિષ્યો વચ્ચે સંવાદ શરૂ થઇ ગયો. સંવાદના કેન્દ્રમાં એક પ્રશ્ન હતો : ‘એવી તે કઇ મૂલ્યવાન બાબત છે, જે આપણા લોકો ગુમાવી બેઠા છે?’ સંવાદ લાંબો ચાલ્યા પછી બંને શિષ્યો એક નિર્ણય પર સંમત થયા. બંનેને જણાયું કે : ‘બાળક જેવું સરળ હૃદય લોકો ગુમાવી બેઠા છે, પરિણામે જીવન વૃક્ષો વિનાના બોડા બોડા ડુંગર જેવું બની ગયું છે.’બાળક જેવું સરળ હૃદય જેની પાસે હોય, તેવા મનુષ્યને ‘અધાર્મિક’ કહેવાની ગુસ્તાખી થઇ શકે? બાળક કોણ છે? બાળક તે છે, જેને માટે સત્ય સહજ બાબત છે અને અસત્ય ‘પ્રયત્નસાધ્ય’ બાબત છે. જો માબાપ તરફથી જૂઠ શિખવાડવામાં ન આવે, તો પ્રત્યેક બાળક સત્યવાદી હરિશ્ચંદ્ર જ બને. આજે કહેવાતા કલિયુગમાં પણ સજ્જનોની સંખ્યા દુર્જનોની સંખ્યા કરતાં વધારે જ હોય છે. સંખ્યા નક્કી કરવી મુશ્કેલ છે, પરંતુ સજ્જનતાનો જથ્થો દુર્જનતાના જથ્થા કરતાં અવશ્ય મોટો હોય છે. દુનિયા આ તફાવત પર ટકેલી છે. આ વાતમાં જો અતિશયોક્તિ જણાય, તો એક પ્રયોગ કરી શકાય. બાળકને ‘જૂઠું બોલવાની કળા’ શિખવાડવાનું બંધ કરી જુઓ! જાણીતો ફ્રેન્ચ ફિલોસોફર રુસો તો ત્યાં સુધી કહેતો કે માબાપ આગ્રહ ન કરે, તો બધાં જ બાળકોને માંસાહાર ગમતો નથી. ચીનના બે મહાન ગુરુજનોના બે મહાન શિષ્યો સંવાદને અંતે જે નિર્ણય પર સહમત થયા તે વાતમાં દમ છે. બંને શિષ્યોએ धधधधधर्म અંગે શાસ્ત્રાર્થ ન કર્યો, પરંતુ એવી મૂલ્યવાન બાબત પર સંમતિ સાધી કે જેમાં ધર્મની ખરી સમજણ પ્રગટ થઇ.માનવજાતને ઇશ્વર વિના ચાલી જાય એમ બને, પરંતુ धधधधधर्म વિના નહીં ચાલે. વ્યાખ્યાઓ અનેક હોઇ શકે, રીલિજિયન્સ અનેક હોઇ શકે, પરંતુ કેટલાક પાયાના postulates પર આધારિત धधधधधर्म વિના માનવજાતને નહીં ચાલે. તમે મોર્નિંગ વોક માટે સવારે નીકળી પડો છો. સામેથી ઘણા માણસો પસાર થઇ જાય છે. તમને પાકી ખાતરી છે કે સામેથી ચાલી આવતો અજાણ્યો માણસ તમારી હત્યા નહીં કરે. આવી ‘પાકી ખાતરી’નો આધાર શું? નગરમાં કોમી હુલ્લડ ફાટી નીકળે ત્યારે તમારા મનમાં આવી ‘પાકી ખાતરી’ હોય છે ખરી? નથી હોતી, કારણ કે એ દિવસો દરમિયાન ‘ધર્મ’ નામની બાબત ઢીલી પડી ગઇ! તમે ટ્રેનમાં કે વિમાનમાં પ્રવાસ કરી રહ્યા છો. એક-બે કલાકના પ્રવાસ પછી તમે તમારી સીટ પર નાની થેલી મૂકીને વૉશરૂમ જવા માટે ઊઠો છો. પાછા આવો ત્યારે તમે તમારી થેલી તપાસો છો ખરા? 100માંથી 99 વખત એવી શક્યતા (પ્રોબેબિલિટી) હોય છે કે થેલીમાંથી કશુંય ગાયબ થયું નથી હોતું. આવી શક્યતાને કારણે જે બચ્યું છે, તેને धधधधधर्म કહેવાનું ફરજિયાત નથી. સમાજ આવી નાની નાની છતાં ઉપકારક એવી અસંખ્ય શક્યતાઓ પર નભેલો છે. તેથી સાચું કહેવાયું : ‘ધારયતિ ઇતિ ધર્મ:।।’ ઉપકારક શક્યતા (benevolent probability) એટલે જ ધર્મની પ્રતિછાયા! આવી ઉપકારક શક્યતાની જાળવણી એટલે જ धर्मની જાળવણી. આવી જાળવણી ગેરહાજર હોય તેવા કોઇ મહાનગરમાં કે લત્તામાં રહી જોજો. વાત સમજાઇ જશે.ઇશ્વર વિના કશુંય ન અટકે. શ્રદ્ધાપૂર્વક લોકો ભજે તેમાં ધર્મભાવના વધતી હોય તો તેની સામે કોઇને વાંધો ન હોવો જોઇએ. ભગવાન બુદ્ધ અને મહાવીર ભગવાન ઇશ્વરમાં માનનારા ન હતા, પરંતુ धर्मમાં માનનારા જરૂર હતા. બંને લાઓ ત્ઝુ અને કન્ફ્યુશિયસના સમકાલીનો હતા. ચીનમાં એક મજાની કહેવત છે : ‘તમે જો ટટ્ટાર ઊભા હો, તો પણ તમારો પડછાયો જો વાંકો હોય તો તેની ફિકર કરવાની જરૂર નથી.’આલ્ફ્રેડ હિચકૉકની ફિલ્મ‘I Confess’માં ખ્રિસ્તી બિશપ ફાધર લોગન કબૂલાત કરનારા હત્યારા અંગે જરૂરી એવી ગુપ્તતા માટેે હત્યા કરી છે એવો આક્ષેપ વહોરી લઇને પણ જો ગુપ્તતાની જાળવણી કરે તો धर्म આબાદ જળવાઇ જાય છે. કૃષ્ણ ગીતામાં જેને સ્વધર્મ કહે છે, તેની જાળવણી માટે મોટી સજા થાય એવી શક્યતા છતાં અડગ રહેનારા કાલ્પનિક ફાધર લોગન આપણાં વંદનના અધિકારી ગણાય. ફિલ્મ જોવા જેવી ખરી. હવે તો એ જોયે જ છૂટકો! લાંબુ થોભવું પડે તેમ નથી.}}}પાઘડીનો વળ છેડેઆપણે કરેલાં પાપોનીવાત જો બીજા લોકોનેકરીએ, તોઆપણી મૌલિકતા પરઆપણનેબહુ હસવું આવશે.-ખલિલ જિબ્રાનBlog:http://gunvantshah.wordpress.com ગુજરાતી સાહિત્યમાં એક અનોખો કવિતા-સંગ્રામ! ગુજરાતી સાહિત્યમાં એક અનોખો કવિતા-સંગ્રામ! જકાલ ગુજરાતી સાહિત્યમાં કવિ અને કવિતાનું યુદ્ધ ચાલે છે. બેશક, તે શબ્દોના હથિયાર સાથેનું છે. સોશિયલ મ જકાલ ગુજરાતી સાહિત્યમાં કવિ અને કવિતાનું યુદ્ધ ચાલે છે. બેશક, તે શબ્દોના હથિયાર સાથેનું છે. સોશિયલ મીડિયા તેનું મેદાન છે. પંડિત યુગમાં અને તે પછી પણ સાહિત્યકારો એકબીજાના સાહિત્ય સામે મેદાને પડતા. સાહિત્યની સંસ્થાઓ પણ તેમાં બાકાત રહેતી નહીં.એટલે તો એક વાર ગાંધીજી પણ ચૂંટણીમાં હારી ગયેલા અને કનૈયાલાલ મુનશીના ‘આધિપત્ય’ સામે ઉમાશંકર અને બીજા સાહિત્યકારોએ વિરોધનો ઝંડો ઉઠાવ્યો હતો. ધીરુભાઈ ઠાકરે સાહિત્યિક વિવાદોનું એક પુસ્તક લખીને આપણા સાક્ષરોની લડાઈની રોચક વિગતો આપી છે, પણ આ વિવાદનું એક સ્તર હતું. ભાષાનું સૌજન્ય વિરોધ કરવામાં ક્યાંય ઊણું ઊતરતું નહીં. હા, બળવંતરાય ઠાકોર કોઈક વાર પુણ્યપ્રકોપની સ્થિતિમાં આવે, ત્યારે ‘મેઘાણી જેવા મંચ પર ગીતડા ગાય તે સાહિત્ય ના કહેવાય’ એવું કહી દેતા! પછીથી તેમના જ કાવ્યસંચયમાં મેઘાણીને કવિનું સ્થાન મળતું પણ ખરું!... પણ આજે જે કવિતા-સંગ્રામની વાત કરવી છે તે સાવ અનોખી અને રોચક છે. દરેક પ્રજાનું પોતાનું લોકજીવન, જીવનશૈલી અને લોકસાહિત્ય હોય છે. ગુજરાત પણ તેમાં સમૃદ્ધ છે. વિશેષે સૌરાષ્ટ્ર અને કચ્છની સાહિત્યધારા, તેના ઉત્સવો, રીતરિવાજો, પ્રસંગો, અધ્યાત્મ અને રોજના સવારથી સાંજ અને રાતથી વહેલી સવાર સુધીના સમય અને ક્ષણોને વ્યક્ત કરે છે. દક્ષિણ અને પંચમહાલની વનવાસી દુનિયાનો વળી પોતાનો અવાજ છે. દુહા, ગીતો, ભજનો, કથા અને કથા ગીતો, હાલરડાં, પ્રેમગીતો, ઋતુગીતો, મરશિયા અને યુદ્ધગીતો... હોઠ અને નૃત્ય સુધીના માધ્યમોમાં તેનો રણકાર સંભળાય છે.આ દિવસો સુરેશ જોશી અને ઝવેરચંદ મેઘાણીની સ્મૃતિ ઉજવણીના છે. મેઘાણીનું મૂલ્યાંકન માત્ર લોકસાહિત્યકાર તરીકે કરીને એક ચોકઠામાં મૂકી દીધા છે. વાસ્તવમાં તો તે કવિ હતા, નવલકથાકાર હતા, ઇતિહાસ સાથે આત્મીય નાતો હતો, સંશોધક રહ્યા અને જ્વલંત પત્રકાર પણ રહ્યા. તેમની ખુમારીએ સ્વતંત્રતા સંગ્રામમાં ભાગ લઈને જેલ ભોગવી, ક્યારેક ફિલ્મ નિર્માણ તરફ પણ વળ્યા. સૌરાષ્ટ્ર અખબારનાં પાનાં પર સમય નામે બંદૂકધારીના પડછાયે રચેલી કવિતા તો ગોળમેજી પરિષદમાં જઈ રહેલા ગાંધીની રાષ્ટ્રીય મનોવ્યથાનું પ્રતિબિંબ પાડતી રચના બની રહી. સમગ્ર મેઘાણીને સમજવા માટે તેમણે ‘સોરઠી બહારવટિયા’, ‘સૌરાષ્ટ્રની રસધાર’ કે ‘સોરઠ, તારા વહેતાં પાણી’ જેવાં પુસ્તકો લખ્યાં તેનો અંદાજ અધ્યયન માગી લે છે અને સમયની સૂઝ પણ એટલી જ જરૂરી બની જાય છે.હમણાં સાવ અચાનક તેમની ‘સોરઠી ગીતકથાઓ’ નામે જર્જરિત ચોપડી હાથમાં આવી. 1931માં તે છપાઈ હતી, બરાબર ગાંધીના નમક સત્યાગ્રહ પછીના વર્ષે. તેમાં ક્યાંય તે સમયના રાષ્ટ્રીય માહોલની વાત નથી. માત્ર અને માત્ર સૌરાષ્ટ્રના પરિભ્રમણ દરમિયાન પ્રાપ્ત ગીતો, કથાઓની વાત છે, પણ જરાક તેનો પડછાયો જોઈ શકો તો પ્રજાકીય ચૈતન્યનો અંદાજ મળી રહેશે.આ પુસ્તકનાં પ્રવેશકમાં તેમણે ‘દુહો દસમો વેદ’નો અંદાજ આપ્યો છે. કેવી રીતે? મેઘાણી વર્ણન કરે છે : ‘ત્રણ દિ’ ને ત્રણ રાતના અખંડ ઉજાગરા અમે ખેંચેલા છે. સેંકડો લોકોએ પાંપણને પોરો નથી આપ્યો. ગિરનારની શિવરાતનો તો મૂળ મેળો જ ગાંડોતૂર. તેમાં વધુ ગાંડાં કરી મૂકનાર તો એ બે જણા : એક કોર આપણાં બગસરા ગામનો લૂકમાનભાઈ વોરો અને બીજી કોર બરડાના બખરલા ગામની અડીખમ મેરાણી! મેળાના પહેલા દિવસે ઊઘડતા પ્રભાતથી એ બે જણાંને સાંસામાં કવિતાના સંગ્રામ માનદાય., બેઉંને વીંટળાઇ વળીને સેંકડો સોરઠવાસીઓ સામસામા જાણે ગઢકિલ્લાના મોરચા માંડ્યા હોય તેવાં ગોઠવાઈ જાય. સોય પડે તોય સંભળાય એવા એકધ્યાન, વેણેવેણને ઝીલીઝીલી રસના ઘૂંટડા પીતાં એ માનવીયુંના મેળા અને એની વચ્ચે આ વોરો ને આ મેરાણી ત્રણ-ત્રણ દિવસ લગી સામસામા દુહાસોરઠા લલકારે. દેહને પિતળિયા ચાપડી જડેલી ડાંગોને ટેક્ણે ટેકવ્યા હોય, એક કાનમાં ડાબા હાથની આંગળી દીધી હોય, જમણા હાથમાં ઊનના ફૂમકાં ઝૂલવતી અકકેક છડી લીધી હોય અને જેમ જેમ દુહો બોલાતો જાય તેમ તેમ રંગત જામે. એ તો કવિતાના સંગ્રામ, પણ સમશેરો કરતાં કાતિલ.વીણીવીણીને દુહા છાતીમાં ચોંટવા માંડે. મે-ઊજળીના, ઓઢા-હોથલના, વિજાણન્દના, આઈ નાગબાઈના, માંગડા ભૂતના, અહોહો! અખૂટ ભંડાર. પણ કોણ હારે? કોણ જીતે? બેઉ વટના કટકા. બેઉના હજારું દુહા હૈયે નોંધેલા. અખંડ દિ’ ને અખંડ રાત. ઊંઘવાની તે વાત હોય? મલ્લા ને મેરાણી તો ખાવાનુંયે ના ખાય. બેસેય નહીં. ઉભૌભા પોરો આવે તો કઢેલું દૂધ પી લ્યે. બાકી તો ડાંગનું ટેકણ એ જ તેનો તકિયો. એ જ એમની પથારી ને એ જ વિશ્રામ. અકકેક દુહે લોક શાબાશીથી પડકારે. દુહા ખૂટે પછી આપજોડિયા દુહા અને છકડિયા નીકળે. મેરાણી પણ જવાંમર્દ હતી. દુહા ગાવામાં જાણે જૂના કાળની દુવાગીર બાઈ ચૂડ વિજોગણની અવતાર!’મેઘાણીએ આ ગિરનારની સાક્ષીએ થતાં દુહા-સંગ્રામની વાત કરી છે અને નોંધ્યું છે કે તે સમયના સૌરાષ્ટ્રના તમામ મેળાનું આ સાહિત્યિક આકર્ષણ. પંડિતાઈ નહીં, પણ બે પંક્તિમાં આખું આકાશ. મજાની વાત એ પણ છે કે આવા ગીત સંગ્રામોની પરંપરા સૌરાષ્ટ્રની જેમ ઈંગ્લેન્ડમાં પણ હતી!આ દુહા જે સમાજની નીપજ છે તેની જીવનશૈલી આગવી હતી. ગાંધીનગરના એકવીસમા સેક્ટરમાં ધારાસભ્યોના નિવાસ છે અને ત્યાં એક ભોજનાલય પણ છે. તેમાં પ્રવેશ કરતાં દીવાલ પર એક ચિત્ર જોવા મળશે. તે માંગડાવાળાની પ્રેમકથાનો ભડભડ બળતો વડલો છે! બાળપણમાં અમારે ગામના પાદરે દેશી નાટક સમાજ મંડળી આ નાટક ભજવતી. મંચ પર વડલો બળતો દેખાય અને તે કથાનો દુહો.. ‘વડલા તારી વરાળ, પાને પાને પરજ્ળે....’ ગાંધીનગરમાં આવીનેય પોતાના ગામના લોકકથાના આ માંગડાવાળાને ભોજનાલયનો માલિક ભૂલ્યો નથી!લોકજીવનનો સાવ આગવો પ્રકાર દુહો છે. બે પંક્તિમાં તો કેટલી બધી લાગણીનો અહેસાસ થાય. તેમાં શૌર્ય છે, શૃંગાર છે, ધિક્કાર છે, ભક્તિ છે, મમતા છે, ચિત્કાર છે, આર્તનાદ છે. તેને રચનારો કોઈ એક કવિ નથી. કોઈ એક ઘટના-સ્થાન પણ નથી. અનરાધાર વરસાદની જેમ તે આવે છે અને ભીંજવી નાખે છે. તેની કથા પણ અજબગજબની છે.શેણી-વિજાણંદ મેહ-ઊજળી, વીર માંગડાવાળો, મૂળુ માણેક, જોગીદાસ ખુમાણ વગેરે આવા અનેક પાત્રોની આસપાસ દુહા રચાયા હતા. તેમાં ક્યારેક અતિશયોક્તિ હશે, પણ જાજરમાન વ્યક્તિઓના ચરિત્ર ચિત્રણ પણ છે. જોધા માણેક અને મૂળુ માણેકના બલિદાન પછી દ્વારિકાની શેરીઓમાં જે દુહા રચાયા હશે, તેમાં એક ‘ઓખો રંડાયો આજ’ એવી પંક્તિ આવે છે. ઓખા નાગરરૂપી પુરુષ પણ વૈધવ્ય પ્રાપ્ત કરે છે. આવી કલ્પના, દુહા, ગિરને જ આવે.રાણકદેવીની ઘટના તો એકદમ સ્ત્રીત્વના ચિત્કાર અને માતૃત્વના રણકાર જેવી છે. રા’ખેંગારના મૃત્યુ પછી સિદ્ધરાજની સાથે જવા માટે મજબૂર રાણકને ગિરનાર ઉપર ગુસ્સો આવે છે.‘ઊંચો ગઢ ગિરનાર વાદળથી વાતો કરે, મરતાં રા’ખેંગાર ખરેડી ખાંગો નવ થયો,’ આટલું કહ્યું ત્યાં સુધીમાં તો ગિરનાર ખળભળવા માંડ્યો હતો અને પછી ‘મા પડ મારા આધાર’ કહીને રોક્યો હતો.દુહાનું આવું ચરિત્ર છે. ⬛ vpandya149@gmail.com સહજ સંવાદ સહજ સંવાદ િવચારોના વૃંદાવનમાં િવચારોના વૃંદાવનમાં >
<area shape="rect" class="borderimage" coords="792.4,59.43,911.26,127.35" href="javascript:void(0);" onclick="return show_pophead( હવે તમે રસરંગના તમામલેખો ¾ એપ પર દર રવિવારે વાંચી શકો છો. આજે જ ડાઉનલૉડ કરો દિવ્ય ભાસ્કર એપ.
X