X

મારાં બુકમાર્ક્સ

X

તારીખ સિલેક્ટ કરો

Your Choices Regarding Cookies

We and third parties may deploy cookies and similar technologies when you use our site. Please review the information below and select the cookies for enhancing your Site/ App experience. However, you can change your consent choices at anytime by clicking “withdraw consent” from Hamburger menu/ left menu drawer on the Site/ App.

Web analytics

We use cookies to analyze and measure traffic to the site so that we know our audience and can improve our site, determine what stories are read, preferred news edition, default setting for the preferred news edition/ bookmarked news, where visitors come from, and how long they stay. Opt-In to these analytics cookies by clicking enable.

Content recommendation and personalization

We use third-party services for enabling your successful registration/subscription to E-paper module, to provide newsletters, content recommendations and customize your user experience and advertising. Opt-In to these content recommendation cookies by clicking enable. Please read our Cookie Policy and Privacy Policy for more details

Continue
Please Confirm

Are you sure you want to continue?

Download PDF

PDF Download option will be available after 12 PM only.

OK
Loading....
123456

ટ્રાયલ સમય પૂરો થવામાં 19132 દિવસ બાકી

તમારું અકાઉન્ટ વેરિફાય કરવા માટે કૃપયા તમારું માન્ય ઈમેઇલ આઈડી એન્ટર કરો
X

>
<area shape="rect" class="borderimage" coords="701.84,1341.42,928.24,1497.07" href="javascript:void(0);" onclick="return show_pop( ર ઈન્ડિયાએ એક વાર અમિતાભ બચ્ચનનું અપમાન કરેલું તેથી તેણે આજીવન ખેર ઈન્ડિયાનો બહિષ્કાર કર્યો. સેમ પીચ મને પણ ‘ભીંડીકો ખેર લાઈન’ના એવા ભયંકર અનુભવો થયા છે. પણ બચ્ચન પાસે તો ચાર્ટર્ડ છે અને આપણી પાસે ચાર્ટર્ડ ઇનોવા માત્ર છે, જે હજુ ઊડવાને સક્ષમ નથી. તેથી મારા કડવા અનુભવો હું હસી કાઢું છું અને અત્રે લેખ દ્વારા પ્રસ્તુત કરું છું.એક ઉડાઉ ખેર લાઈનનું માલિક સાથે કોકડું વળી ગયું. કોઈ ખેર લાઈન બેસહારા થઈ ગઈ તો કોઈ જૂના માલિક પાસે ફરંટી ખાઈને પાછી આવી. કોઈ સાચવણના અભાવે ઘરભેગી થઈ ગઈ. આ છેલ્લાં બે વરસમાં ખેર લાઇન્સોની સંગીતખુરશીમાં પેલું ઝીણકુકડું ભીંડીકો ફાવી ગયું હો!ઓછા ભાવે આપણને ઉડાડી ભીંડીકોએ પોતાના પૂર્વસૂરિઓનો સઘળો ટ્રાફિક એન્કેશ કરી લીધો. ભીંડીકોમાં રેગ્યુલર સફર કરો ત્યારે જ તમને ‘suffer (પીડા)’નો ખ્યાલ આવે. એક તો કોલેજના છેલ્લાં વર્ષમાં ભણતી હોય એવી નાનકૂકડી ગગીઓને સીધી ખેર હોસ્ટેસ બનાવી દેવાય છે. ( જો કે આને તરુણમજૂરી ન ગણી શકાય. વળી, તરુણમજૂરી વિરુદ્ધ કોઈ કાયદો પણ બન્યો નથી.)ખેર ઇન્ડિયામાં આખા પ્લેનનું વાતાવરણ ઉંમરલાયક હોય છે. એક લાલઘૂમ ખેર લાઈનમાં પ્રવેશો એટલે તમે લાલ મરચાંના કારખાનામાં આવી ગયા હો એવી ફીલિંગ આવે. જા ધેરમાં ભૂરા ને દૂધિયાના મિશ્ર રંગો વરતાય. વસ્તી વધારે ખેર લાઇનમાં જાંબલી રંગ ખૂબ સારો લાગે પણ સાગમટે બૈરાઓ રાવણા વેચવા આવી હોય એવું લાગ્યા કરે. તો આ ભીંડીકોમાં જાણે આખા વિમાનમાં બ્લ્યૂ શાહી ઢોળાઈ ગઈ હોય એવું લાગે. જાણે ‘તારક મહેતા કા દૂધિયાં ચશ્મા’ પહેર્યાં હોય એવું એમ્બિયન્સ લાગે.મેં અને અતુલે મસૂરીની ફેમિલી ટૂર પ્લાન કરી. અમદાવાદથી દહેરાદુનની એક માત્ર ભીંડીકો મળશે એ રીતે અતુલે ફ્લાઇટ બુક કરી. પાંચસો રૂપિયા બચાવવા માટે અતુલે બુદ્ધિ વાપરી અને દરેક મેમ્બરની અલગ અલગ PNRવાળી ટિકિટ લીધી. બસ! અમારી કઠણાઇ ત્યાંથી શરૂ થઈ. બોર્ડિંગ વખતે જ સંયુક્ત કુટુંબને ભીંડીકોનાં દેખાવડા બહેને એક જ ઝાટકે વિભક્ત કરી નાખ્યાં.મેં થોડી ધડ કરી પરંતું હું કલાકાર હોઉં ત્યારે જ લોકો મારું માને ગ્રાહક હોઉં ત્યારે કોઈ ન માને. એ ભાસ મને પેલાં બહેને કરાવ્યો. દરેકનું પંદર કિલો લગેજ જ અંદર જાશે. આવો ઓર્ડર સાંભળીને અમે અટવાયા કારણ કે એ તો સૌ જાણે છે કે ગુજરાતીઓ જ્યારે ફરવા જાય ત્યારે તેની સાથે પંદર કિલોના તો થેપલાં અને ફરસાણ હોય છે. બેગમાં દબાવીને ભરેલાં જર્સી અને સ્વેટર એરપોર્ટ પર બહાર કાઢ્યાં. આજ સુધી ગામે મારું શાલથી સન્માન કરેલું છે પણ મેં મારાં જ સ્વજનોનું સ્વેટરથી સન્માન કર્યું. લગેજ તો જેમ તેમ સેટ કર્યો પણ તેર કિલોની એક હેન્ડબેગ અપક્ષ ઉમેદવારની જેમ વધી. એ બેગના ચૂપચાપ રૂપિયા ભર્યા પછી વાઇફે ચોખવટ કરી કે એ બેગમાં તો માત્ર નાઈટડ્રેસ જ હતા, નાખી દીધી હોત તો’ય ચાલત!મોટે ઉપાડે અમે મોબાઈલમાંથી વેબ ચેક-ઈન કરીને આવ્યા હતા. જેની પ્રિન્ટ કાઢવાના ભીંડીકોવાળી બહેને અઢીસો રૂપિયા અલગથી માગ્યાં. રે ગરીબાઈ! વળી, વેબ ચેક-ઈનમાં પતિપત્નીની પણ સીટ સાથે ન આવી. સીટ સાથે અને આગળ કરી દેવાના સાડા તેરસો રૂપિયા પેલાં બહેને અલગથી માગ્યાં. ઘડીક તો મને એમ થયું કે આ બહેન ભીંડીકોની નોકરી પહેલાં ફાળો ઉઘરાવવાની નોકરી કરતા હશે કે શું? તેમની માગણવૃત્તિને પોષ્યાં વિના જ અમે ચૂપચાપ સિક્યોરિટી કરાવી. સારું છે સિક્યોરિટી ભીંડીકોવાળા નથી કરતા નહીંતર ત્યાં પેલું લાઈ ડિટેક્ટરવાળું ‘ટટડિયું’ ફેરવવાનાં’ય બસ્સો જુદા માગત હો!‘હવે પ્લેનમાં સુખ જરૂર મળશે’ આવી મિથ્યા ધારણા સાથે અતુલ ને હું સહપરિવાર પ્લેનમાં ચડ્યા. ત્યાં તો બ્લ્યૂ યુનિફોર્મ પર ફુલ સ્લીવનું આખું વ્હાઇટ ગાઉન પહેરેલી ફેસમાસ્કવાળી ખેરહોસ્ટેસે અમારાું સ્વાગત કર્યું. ફેસ ઉપર બે માસ્ક હોવાથી એણે સ્માઇલ આપ્યું જ હશે એવું માની અમે અલગ અલગ સીટ ગ્રહણ કરી. PNRના પાપે થોડી ઘણી મિનિટો માટે આખું ખાનદાન રફેદફે થઈ ગયું. સફેદ એપ્રનવાળી સ્વપ્નસુંદરીઓને જોઈને પોસ્ટમોર્ટમ રૂમમાં આવી ગયા હોઇએ એવું લાગ્યું. અતુલ કાનમાં કહે, ‘સાંઈ આ ફ્લાઇટ છે કે કોરોનાનો ICU વોર્ડ આખો ઊડવાનો છે? જો તો સીટ હેઠે ક્યાંય ઓક્સિજનની પાઇપનો પ્લગ દેખાય છે?’ બધાં હસી પડ્યાં.બે ત્રણ શ્વાન સરદારો કાળી ચૌદશની રાત્રે જે જોરથી રુદન કરે એવો અવાજ એન્જિનમાંથી આવ્યો. ઘસરકા સાથે અમારી કઠણ ભીંડીકો યાત્રા માંડ ઊપડી. બધાં છૂટાંછવાયાં ગોઠવાયાં. તો વળી અતુલના નસીબે પેલી ઈમરજન્સીવાળી સીટ આવી જ્યાં એક બહેન આવીને અતુલને આ દરવાજો ક્યારે ખોલવાનો અને કેવી રીતે ખોલવાનો તે અંગ્રેજીમાં સમજાવી ગઈ. પાછળની સીટ પર બેઠેલાં ભાભીએ કહ્યું કે અતુલ તમે આપણા ઘરનો દરવાજો’ય મને પૂછીને ખોલો છો ને આ બહેન આખા બલૂનના દરવાજાની જવાબદારી તમને સોંપી? હે રામ!પ્લેન શરૂ થતાવેંત કડવી અને કડક સાસુની જેમ એક બહેન અમને માસ્ક પહેરવા માટે ઘઘલાવી ગઈ. થોડી વારમાં ફરી માગણપ્રવૃત્તિનો અંતિમ રાઉન્ડ શરૂ થયો. બહેનોએ અંગ્રેજી બોલતાં બોલતાં જમવાની રેકડી કાઢી. સાડા ત્રણસોની સેન્ડવિચ અને પોણા બસ્સોનો જ્યુસ વેચવા નીકળી. રે મંદી!ભીંડીકોનો રેકોર્ડ છે કે એ સમય કરતાં તમને તમારા ઘરે વહેલા પહોંચાડી દે છે. બસ! જીવન કરતાં વહેલા ન પહોંચાડે તો સારું! બાકી પાંચ હજારની ફ્લાઇટ આ લોકો 3500માં આપણને આપી તો ધ્યે છે. પછી બાકીના પંદરસો ગમે તેમ કરીને વસૂલવા ધમપછાડા કરે છે. પણ આપણાં સૌની પાસે પણ બીજી ખેર લાઇનનો વિકલ્પ ક્યાં છે? ઈલેક્શનની જેમ. અતુલે આખી ટૂર પતાવીને મને એટલું જ કહ્યું કે બધી ખેર લાઈનના નામ બદલાવીને તેની વૃત્તિ મુજબ ન રાખવા જોઈએ?’⬛}}}હાયરામજુવાનીયાના આ ટાઈટ જીન્સ અને ટી-શર્ટ સંચા માથે સુવડાવીને સીવાતા હશે કે શું?sairamdave@gmail.com }}}ભીંડીકોમાં રેગ્યુલર સફર કરો ત્યારે જ તમને ‘suffer (પીડા)’નો ખ્યાલ આવે }}}ભીંડીકોમાં રેગ્યુલર સફર કરો ત્યારે જ તમને ‘suffer (પીડા)’નો ખ્યાલ આવે બૌદ્ધ વિશ્વ બૌદ્ધ વિશ્વ વિધ સમાજમાં વિશ્વની કલ્પના અને એ કલ્પનાની કલામાં અભિવ્યક્તિ વિવિધ પ્રકારે કરવામાં આવે છે. તેનો અભ્યા વિધ સમાજમાં વિશ્વની કલ્પના અને એ કલ્પનાની કલામાં અભિવ્યક્તિ વિવિધ પ્રકારે કરવામાં આવે છે. તેનો અભ્યાસ કરવાથી આપણને દુનિયાને જોવાનો અલગ અલગ દૃષ્ટિકોણ જાણવા મળે છે. ઉદાહરણ તરીકે બૌદ્ધ સ્તૂપોનાં શિખર પરની વિશેષ છત્રીઓ સુમેરુ પર્વતનું પ્રતીક છે. આ પર્વત વિશ્વનો કેન્દ્રીય અક્ષ છે. તેના ઉપર અનેક સ્વર્ગ આવેલાં છે. તેની ઉપર નિ‌ર્વાણ પામેલા બુદ્ધ નિરાકાર અવસ્થામાં બિરાજમાન છે.બૌદ્ધ જીવનનો ઉદ્દેશ ‘નિર્વાણ’ પ્રાપ્ત કરવાનો છે. આ સંસ્કૃત શબ્દને પાલી ભાષામાં ‘નિબ્બાણ’ કહે છે. વિસ્મૃતિની આ સ્થિતિમાં સ્વયંનો કોઇ બોધ નથી રહેતો. જ્યારે સ્વયંનો બોધ નથી રહેતો ત્યારે કશી ઇચ્છા નથી રહેતી અને જ્યારે ઇચ્છા નથી રહેતી ત્યારે દુ:ખ પણ નથી થતું. બૌદ્ધ પુરાણશાસ્ત્રનું સૌથી પ્રાચીન ભાષ્ય વાંચવાથી આપણે આ શ્રેણીના વર્ગીકરણ વિશે વધારે સારી રીતે સમજી શકીએ છીએ. બૌદ્ધ વિશ્વ આડું-ઊભું એમ બંને રીતે ફેલાયેલું છે. આડી લીટીમાં (ક્ષિતિજ-સમસ્તરીય દિશામાં) તેની કલ્પના એક ચક્ર સ્વરૂપે કરવામાં આવી છે. તેની વચ્ચે સુમેરુ પર્વત છે અને તેની ચારેબાજુ સંકેન્દ્રિત ભૂમિ અને જળસમૂહની એક શૃંખલા છે. તેની ચારે તરફ ટાપુ છે. તે એક પૈડાંના આરાની જેમ ફેલાયેલા છે. દક્ષિણ બાજુએ ફેલાયેલા ‘જમ્બુદ્વીપ’ નામના મોટા ટાપુમાં ભારત દેશ આવેલો છે. ઊર્ધ્વ (લંબરૂપ) દિશામાં વિશ્વના ત્રણ ભાગ છે: પહેલા ભાગમાં અનેક ક્ષેત્રો છે. તેમાં રહેલા જીવો ઇચ્છાઓ અને આકાર બંને ધરાવે છે. તેની ઉપર આવેલા અનેક ક્ષેત્રોમાં જીવો આકાર ધરાવે છે પરંતુ તે ઇચ્છાઓ ધરાવતા નથી અને સૌથી ઉપર આવેલા ક્ષેત્રમાંના જીવો કોઇ ઇચ્છા કે આકાર ધરાવતાં નથી. અલગ અલગ શાસ્ત્રો અનુસાર આ ક્ષેત્રો( વિસ્તારો)ની સંખ્યા જુદી જુદી છે. આમાં સંખ્યા મહત્ત્વની નથી, વિચાર મહત્ત્વનો છે.માનવ વિશ્વની નીચે અનેક નર્ક છે. તેની ઉપર ‘પિશાચ’ નામના ભૂખ્યા આત્માઓનું ક્ષેત્ર છે. તે પુનર્જન્મ લેવા માટે રોકાય છે. તેની ઉપર ભૂ-લોક છે. ત્યાં મનુષ્ય, પ્રાણી અને વૃક્ષોની સાથે રહે છે. આ સારાં-નરસાં કર્મોનું ક્ષેત્ર છે.આ સુમેરુ પર્વતની અડોઅડ આવેલા ભૂ- લોકથી ઉપર જઇએ તો ચાર મહાન રાજાઓ અર્થાત્ ‘ચતુર મહારાજાઓ’નું સ્વર્ગ આવે છે. આ મહારાજ ચારેય દિશાને નિયંત્રિત કરે છે. આ ક્ષેત્રની ઉપર પહેલાં ઇન્દ્ર અને પછી યમ, તુષિત અને અંતે બ્રહ્માનું સ્વર્ગ આવે છે. આ સારાં કર્મોનું ક્ષેત્ર છે.ઇચ્છાના ક્ષેત્ર પછી ‘ધ્યાન બુદ્ધો’નાં સ્વરૂપોનું ક્ષેત્ર આવે છે. તેમણે સંપૂર્ણપણે આકાર છોડી દીધો નથી. તેની ઉપર શુદ્ધ ચેતના અને શૂન્યતાના અનેક ક્ષેત્ર છે અને એવાં ક્ષેત્રો પણ છે કે જેમાં જીવોને કોઇ બોધ નથી હોતો. અહીં પણ આયુષ્ય અને આકાર વિસ્તરે છે. ત્યાર બાદ શાક્યુમનિ બુદ્ધનું ક્ષેત્ર આવે છે. તેમણે નિર્વાણ પ્રાપ્ત કર્યું હોવાથી તેમનું કોઇ સ્વરૂપ નથી અને એટલે તેમનામાં કોઇ ઇચ્છા પણ નથી. તેથી તે કાલાતીત અને નિરાકાર બની ગયા છે. તેમને સીમિત કરી શકાતા નથી. ⬛ ગાંધીજીનું મનુષ્યત્વ છીનવી ન લેશો, પ્લીઝ! મનુભાઇ પંચોળી (દર્શક) સાથે લાંબી ચર્ચા ગાંધીજીનું મનુષ્યત્વ છીનવી ન લેશો, પ્લીઝ! મનુભાઇ પંચોળી (દર્શક) સાથે લાંબી ચર્ચા હાત્મા ગાંધી મનુષ્ય હતા, કેવળ મનુષ્ય જ હતા. તેઓ મહામાનવ હતા, તોય આખરે મનુષ્ય જ હતા! જે ગાંધીભક્તો એમ હાત્મા ગાંધી મનુષ્ય હતા, કેવળ મનુષ્ય જ હતા. તેઓ મહામાનવ હતા, તોય આખરે મનુષ્ય જ હતા! જે ગાંધીભક્તો એમની પૂજા કે પ્રશંસા આંખો મીંચીને કરે તેમને મહાત્મા પણ માફ નહીં કરે. જે મનુષ્ય મહાન હોય તેણે કરેલી ભૂલ પણ ઓછી મહાન નથી હોતી. જ્યારે પણ રામઘટના બને ત્યારે રામરાજ્યમાં પણ ધોબીઘટના બનતી જ હોય છે. આમ છતાં મહામાનવ દ્વારા માનવજાતને જે યુગબોધ પ્રાપ્ત થાય તેનું આયુષ્ય નાનું નથી હોતું. હા, મહાત્મા ગાંધી પણ પૂર્ણપુરુષોત્તમ ન હતા. અરે! એ જ તો તેમની વિશિષ્ટતા હતી!લંકાવિજય પછી રામરાજ્યનો પ્રારંભ થયો પણ એકાએક લોકાપવાદને કારણે સીતાત્યાગની નોબત આવી પડી. ભવભૂતિએ સીતાત્યાગના આગલા જ દિવસે જે બન્યું તેનું હૃદયસ્પર્શી વર્ણન કર્યું છે. અયોધ્યામાં રામ અને સીતા શૃંગારવિહાર કરી રહ્યાં હતાં. બપોરે થાકેલી સીતાને અડધી ઊંઘમાં બારી પાસે લઇ જઇને રામે સીતાનો સુખદ સ્પર્શ થયો તે ક્ષણે પોતાની ચેતનાને ભ્રમિત થયેલી અનુભવી હતી. (વિકારશ્ચૈતન્ય ભ્રમયતિ). તે વેળાએ સીતાએ રામને મધુર શબ્દોમાં કહ્યું હતું: તમારો પ્રેમ સ્થિર છે, તેથી અત્યારે બીજું શું કહેવું? (સ્થિરપ્રસાદા યૂયમિત ઇદાનીં કિમ પરમ્) એ જ સમયે ગુપ્તચર દુર્મુખ રામને દુ:ખી થઇને અયોધ્યામાં ક્યાંક ચાલતી નિંદાકૂથલી અંગે થોડીક વાતો કહે છે. રામને ભારે વિષાદની અનુભૂતિ થાય છે. કદાચ મનોમન નિર્ણય લેવાઇ જાય છે તેથી રામ નિદ્રાધીન સીતાને કહે છે: ‘અરે! હું અતિબીભત્સ કર્મ કરનારો સૌનિક (ખાટકી) છું અને ‘કર્મચાંડાળ’ છું. રામ સીતાનાં ચરણને પોતાના મસ્તક સાથે અડાડીને કહે છે: ‘દેવી! તારા ચરણકમલને રામના મસ્તકનો આ છેલ્લો સ્પર્શ!’ આટલું કહીને રામ ખૂબ વિલાપ કરે છે.ગુજરાતના મૂર્ધન્ય વિચારક અને ઇતિહાસકાર એવા મુ. મનુભાઇ પંચોળી (દર્શક) મારા પ્રત્યે સ્નેહ રાખનારા હતા. એમની સાથે વાતો કરવી એ લહાવો હતો. સાદી વાતચીતમાં પણ ઘણુંબધું જાણવા મળતું. આજે ઘણાં વર્ષો પછી સુરેન્દ્રનગરમાં અમને થોડાક કલાકો મળ્યા ત્યારે મને ‘સત્સંગ’ નામની ભારતીય યુનિવર્સિટી કેવી હોય તેનો ખરો ખ્યાલ આવ્યો. આજે સ્મરણને આધારે જે લખું તેમાં કશુંક જરૂર ખૂટી કે છૂટી જાય એમ બને એ સ્વાભાવિક છે. અમારી વચ્ચે જે સંવાદ થયો ત્યારે એમણે મને હું જુનિયર છું એવો ખ્યાલ સુધ્ધાં ન આવવા દીધો તે એમની મોટપ ગણાય. સામેથી કહીને મારા વડોદરાના ઘરે એક દિવસ તેઓ રહેવા પણ આવેલા અને વળી દીકરી મનીષાનાં લગ્નને દિવસે પણ ઘરે પધાર્યા હતા.જે રામ સીતાનો ત્યાગ કરતા પહેલાં ખૂબ રડ્યા તે માનવ રામ હતા. જે રામે લક્ષ્મણને સીતાને વનમાં લઇ જવા માટે રથ તૈયાર કરવાની કઠોર આજ્ઞા કરી, તે રાજા રામ હતા. રામ અયોધ્યાનાં નગરજનોને જાહેર સંબોધન કરીને જરૂર કહી શક્યા હોત: ‘ હે વહાલાં નગરજનો! લોકાપવાદનો હું આદર કરું છું, પરંતુ મારે મન સીતા નિષ્પાપ અને અનિંદિતા છે. હું અને સીતા સાથે જ આજે જ વનગમન કરવાનાં છીએ.’ સમગ્ર રામકથા અનોખી ક્રાંતિકથા બની ગઇ હોત! આવું ન બન્યું કારણ કે તે કાળે મૂલ્યો જુદાં હતાં. રાજધર્મ પ્રેમધર્મ કરતાંય મહાન ગણાતો હતો.વર્ષો પહેલાં સુરેન્દ્રનગરમાં એક સુંદર ઘટના બની હતી. સદ્્ગત નાગજીભાઇ દેસાઇ પ્રત્યે મનુભાઇ પંચોળી (દર્શક)ને અનોખી મમતા હતી. એમના ઘરના મોટામસ ઓટલા પર મારી અને મુ. દર્શક વચ્ચે લગભગ દોઢ કલાક સુધી લાંબી ચર્ચા ચાલી. ગુજરાતના લાડકા શિક્ષક (આચાર્ય) ડો. મોતીભાઇ પટેલ પણ હાજર હતા. નાગજીભાઇ અને મોતીભાઇ વિનયપૂર્વક મૌન જાળવીને અમારી ચર્ચા માણી રહ્યા હતા. મુ. મનુભાઇએ પ્રારંભે જ એક બાબત સ્પષ્ટપણે કહી દીધી: ‘હું હિંદ સ્વરાજમાં ગાંધીજીએ પ્રગટ કરેલા વિચારો સાથે લગભગ સહમત નથી.’ અમારા સંવાદનું ગુરુત્વ મધ્યબિંદુ એક જ હતું: ‘ગાંધીજી કઇ બાબતે નિષ્ફળ ગયા?’ દર્શક અને હું, બંને ગાંધીજીના પ્રશંસકો હતા. આમ છતાં અમારી ચર્ચામાં આંધળી કે અંધશ્રદ્ધાળુ ભક્તિ ન હતી. જો એ ચર્ચા ટેઇપ થઇ હોત તો! દર્શક કેટલા મહાન હતા, તે મેં તે દિવસે અનુભવ્યું!લાંબી ચર્ચાને અંતે અમે બે મુદ્દાઓ પર સંપૂર્ણપણે સહમત થયા:(1) ‘સંયમ દ્વારા સંતતિનિયમન’ જેવી બાબતે બાપુ નિષ્ફળ રહ્યા.(2) હિંદુ-મુસ્લિમ એકતા જેવી બાબતે પણ બાપુને સફળતા ન મ‌ળી.બીજા મુદ્દા અંગે નારાયણ દેસાઇના વિચારો નોંધવા જેવા છે. તેઓ લખે છે:‘ગાંધીજીની નિષ્ફળતાઓ પૈકી એક એ પણ ગણાવી શકાય કે જે કામ પાછળ એમણે જિંદગીનાં ઉત્તમ વર્ષો ખર્ચી નાખ્યાં અને છેવટે પોતાના પ્રાણની આહુતિ પણ આપી, તે કામમાં સામે પક્ષેથી બહુ ઓછા સાથીઓ મળ્યા. હિંદુ-મુસ્લિમ એકતાના પ્રયાસમાં તેમણે જીવન નીચોવી નાખ્યું પરંતુ મુસ્લિમ સમાજમાંથી એમને સાચા અર્થમાં સાથીઓ બહુ ઓછા મળ્યા. મુહમદઅલી- શૌકતઅલીનો સાથ તો ગાંધીજીને માત્ર એ લોકોની સગવડ પૂરતો જ મળ્યો હતો. મૌલાના આઝાદ, પોતાના અનેક મતભેદો છતાં એમના સાથીદાર હતા ખરા, પરંતુ એમનો સાથ માત્ર રાજનૈતિક હતો. સાચા અર્થમાં સાથી ખાન અબ્દુલ ગફાર ખાન હતા, જેમના અહિંસક પરાક્રમ જોઇને જનતાએ એમને સરહદના ગાંધીનું બિરુદ આપી દીધું હતું.’(‘મને કેમ વિસરે રે’ લે. નારાયણ દેસાઇ, પાન-99)મનુભાઇ તે દિવસે એમના અસલ મૂડમાં હતા. અમારી ચર્ચા સાત્ત્વિક અને સાર્થક હતી. ગાંધીજી પ્રત્યે અમને બંનેને અહોભાવ જરાય ઓછો ન હતો અને છતાંય ‘મહાત્મા આખરે મનુષ્ય હતા’, એ વાત અમારી ચર્ચામાં ધરી બનીને અમારા સંવાદને વસ્તુનિષ્ઠા અને તર્કનિષ્ઠાથી વેગળી થવા દેતી ન હતી. નાગજીભાઇ અને મોતીભાઇ સાક્ષીભાવે સમગ્ર સંવાદ માણી રહ્યા હતા. વચ્ચે વચ્ચે નાગજીભાઇનાં પ્રેમાળ પત્ની (તાઇ) મનુભાઇને ચા આપી જતાં હતાં. મનુભાઇને ચાનો કપ નાનો હોય તે ન ગમે. નારાયણભાઇનું પણ એવું જ! મને તે દિવસે મનુભાઇનું ઉપનામ ‘દર્શક’ સિદ્ધ થતું જણાયું. જો દર્શક અંગ્રેજીમાં જ લખતા હોત તો! તો તેઓ વિલ દુરાં જેવા ઇતિહાસકારની લગોલગ બેઠા હોત! મારા જીવનમાં પ્રાપ્ત થયેલો એ દોઢ કલાક, એક લહાવો બનીને યાદગાર બની ગયો!આજે સ્વરાજ મળ્યા પછી 75 વર્ષો વીત્યાં છતાંય હિંદુ-મુસ્લિમ વૈમનસ્ય ઘટવાનું નામ નથી લેતું! કબીર હારી ગયા, ગાંધી હારી ગયા, પરંતુ મુસ્લિમોનું ઝનૂન સાવ તાજું! લાગે છે કે મુસ્લિમોએ પયગંબર (રસૂલેખુદા)ને પણ હરાવી દીધા છે. પયગંબરે કહ્યું હતું: ‘જ્યારે તમે એક માણસની હત્યા કરો છો, ત્યારે તમે સમગ્ર માનવજાતની હત્યા કરતા હો છો.’ આજે દેશના 100 જેટલા પ્રબુદ્ધ મુસલમાનો પણ આતંકવાદીને ‘શેતાન’ કહીને ભાંડવા તૈયાર નથી. આવા 100 જેટલા પ્રબુદ્ધ મુસલમાન વિચારકો દેશમાં છે, તોય તેઓ મૌન કેમ છે? એ મૌન જરાય સેક્યુલર નથી. એ મૌન તો શેતાનિયતને સાથ આપનારું છે. આપણું કોણ સાંભળે?}}}પાઘડીનો વળ છેડે‘સાંજે ફરતી વખતે બાપુએ એક વાર પોતે કુતુબમિનાર જોવા ગયા હતા, તેની વાત કરી. દેખાડનાર પોતે ઇતિહાસના મોટા વિદ્વાન હતા. તેમણે કહ્યું કે કુતુબના બહારના દરવાજાની સીડીથી માંડીને એક એક પથ્થર મૂર્તિનો પથ્થર છે. બાપુએ આ પ્રસંગ કહ્યા પછી કહ્યું: ‘મારાથી આ ન સહેવાયું. હું આગળ વધી જ ન શક્યો અને મને પાછા લઇ જવા માટે મેં તેમને જણાવ્યું. આમ હું પાછો ફર્યો!’મુસલમાનોએ કેટલા અત્યાચારો કર્યા છે એ બાપુ જાણે છે, છતાં મુસલમાનો પ્રત્યે આટલી ઉદારતા અને આટલો પ્રેમ રાખે છે. મુસલમાનો તેમને ગાળ દે તોય તેમને માટે હિંદુઓ સાથે લડે છે. આ ચકિત કરનારી વાત છે. એમની અહિંસાની કસોટી છે.’ડો. સુશીલા નૈય્યર(બાપુની સેવા કરનારી શિષ્યા અને ડોક્ટર)‘બાપુના કારાવાસની કહાણી’પ્રકાશક: નવજીવન, પાન-94 (ડાયરી લખ્યાની તારીખ: તા. 18-9-1942) ⬛Blog:http://gunvantshah.wordpress.com વિવિધ ધર્મશાસ્ત્રોના આધારે આ લેખ લખવામાં આવ્યો છે. અહીં રજૂ કરેલા વિચારો લેખકના છે. વિવિધ ધર્મશાસ્ત્રોના આધારે આ લેખ લખવામાં આવ્યો છે. અહીં રજૂ કરેલા વિચારો લેખકના છે. www.divyabhaskar.com www.divyabhaskar.com રવિવાર | 15 મે, 2022 રવિવાર | 15 મે, 2022 3| રણમાં ખીલ્યું ગુલાબજાત અટકી તો ય ના અટકી પીડાની જાતરા... 3| રણમાં ખીલ્યું ગુલાબજાત અટકી તો ય ના અટકી પીડાની જાતરા... 2| ડૂબકીપ્રસન્નતાના દરવાજાના આપણે જ દરવાન 2| ડૂબકીપ્રસન્નતાના દરવાજાના આપણે જ દરવાન 6 |માનસ દર્શનસાધુની સંગતિ રોગોની ઔષધિ છે 6 |માનસ દર્શનસાધુની સંગતિ રોગોની ઔષધિ છે >
<area shape="rect" class="borderimage" coords="696.18,172.63,922.58,254.7" href="javascript:void(0);" onclick="return show_pop( 5| મનનો મોનોલોગએક્સક્યુઝ મી, કોઇ ‘આપણી જાત’ને શોધી આપશે કે? હવે તમે રસરંગના તમામલેખો ¾ એપ પર દર રવિવારે વાંચી શકો છો. આજે જ ડાઉનલૉડ કરો દિવ્ય ભાસ્કર એપ. હવે તમે રસરંગના તમામલેખો ¾ એપ પર દર રવિવારે વાંચી શકો છો. આજે જ ડાઉનલૉડ કરો દિવ્ય ભાસ્કર એપ. ભીડીકો ખેર લાઇન્સ ભીડીકો ખેર લાઇન્સ માયથોલોજી માયથોલોજી હસાયરામ હસાયરામ િવચારોના વૃંદાવનમાં િવચારોના વૃંદાવનમાં
X